Zoon van Schlei-soldaat bezoekt eiland
Thom Verheul


Op zondag 30 augustus 2015 loopt Frieder Schulze met zijn vrouw Carla ons appartement binnen en zet zijn rugzak neer. Binnen tien minuten wordt duidelijk dat hij een heel bijzondere gast is. Uit zijn tas komt een fotoalbum met daarom geschreven 'Kriegsweihnachten 1941' en "11/Ln-rgt 203'. Frieder blijkt het spoor te volgen van zijn vader die als dienstplichtige voor de Luftwaffe van Noorwegen tot Schiermonnikoog radarstations heeft geïnstalleerd en bediend.


De aardige en bescheiden gepensioneerde architect Frieder Schulze uit de plaats Bautzen in de voormalige DDR is voor het eerst in Nederland. Drie jaar terug was hij met enige terughoudendheid naar een klein dorpje aan de kust van Noorwegen gereisd, en was daar hartelijk ontvangen. "Nederland heeft erger geleden onder de oorlog dan Noorwegen, het duurde dus even voordat we hier naar toe durfden", zegt Frieder.

In zijn fotoalbum zitten bijzondere foto's van het Schleidorp op het eiland. De geraadpleegde Cees Soepboer van het bunkermuseum Schlei wil direct de foto's zien en kopiëren. Ik besluit anders en bel KRO-RKK, want hier zit een bijzondere film in. Cameraman Ismael Lotz uit Groningen is gelukkig de volgende dag vrij.

En zo staat Frieder ineens wat gespannen voor de gepantserde deur van de Schlei-bunker. Hij wordt enigszins overmeesterd door wat hij daar ziet; de omvang van de bunker, de foto''s van de neergeschoten geallieerde vliegtuigen, de lichamen op het strand.
Foto: vlnr Cees Soepboer, Frieder Schulze, Thom Verheul.

Zijn vader had hem over de oorlog verteld als een groot avontuur: konijntjes jagen in de duinen en voetballen tegen de soldaten van de Wehrmacht. Op Vredenhof valt Frieder stil. De verzorgde grave, de toewijding van beheerder Wyb Jan Groendijk. Zo in contrast met de verschrikkingen van de oorlog.

Bij oorlogskenner Bauke Henstra op zolder wordt duidelijk dat de vader van Frieder getuige was van een van de grootste tragedies van de oorlog op het eiland, toen op 9 januari 1943 een Halifax mijnenlegger een mislukte noodlanding maakte op het strand. De zes inzittenden kwamen direct om het leven toen de volle tanks ontploften, en een later in het ziekenhuis in Leeuwarden. Schulze maakte de foto's die later door de drogist op het eiland werden ontwikkeld.

Op Vredenhof beseft Frieder dat zijn vader weliswaar niet verantwoordelijk was voor de oorlog, maar deel uit maakte van een nietsontziende vernietigingsmachine. Maar zijn vader was ook ook slachtoffer van een dictatuur. Door de SS achterna gezeten omdat zijn onderdeel in 1945 niet meer wilde vechten, wist het zich met vervalste marsorders een weg te banen door Duitsland en zich veilig over te geven aan de Amerikanen bij München.

Na de oorlog werd de kleine Frieder wakker in een nieuwe dictatuur, die van de DDR van Honecker. Daarom kon hij de omvang van de oorlog nooit met eigen ogen aanschouwen tot de val van de Muur in november 1988, waar hij aan meewerkte door deel te nemen aan protestmarsen in Bautzen.

Van Henriette Pieperiet en Johannes Kooistra, die op het eiland als kind en jongeman de Duitsers meemaakten, hoort Frieder bijzondere verhalen over de relatief goede verhouding tussen de bezetters en de bevolking. Op de Langestreek kijkt hij lang naar de foto's van gebombardeerde huizen en de tentoongestelde kindertekeningen aan de berkenboompjes. 'Verbondenheid' staat op de tekeningen. Frieder is na deze dag op een andere manier verbonden met het eiland dan de dag ervoor.