Uitwaaien op Schier
Tekst: Hans Cuppen - Foto's: Joke Apswoude


Schiermonnikoog is verkozen tot donkerste plek van Nederland. Nachtbrakers kunnen er in het duister Hollands rijkste sterrenhemel bewonderen. En overdag weet de bezoeker zich op het strand, in de duinen of op de kruin van de Waddenzeedijk eenling in een onmetelijke ruimte. Kuieren langs de eilanderhuizen in het dorp mag natuurlijk ook.


Op de boot begint het weekend

Een weekend Schiermonnikoog begint al op de boot. Varen naar het eiland voelt als afreizen naar het buitenland. De rugzakken veilig opgeborgen in de bagagewagens zoeken wij ons een plek aan het raam. Bakboordzijde garandeert uitzicht op de kust, eerst die van Friesland, de tweede helft van de overtocht die van het eiland. Bij de kassa van het buffet - koffie met iets lekkers erbij is een traditie - ligt de Lytje Pole, de gratis algemene informatiekrant van Schiermonnikoog. Lytje Pole betekent 'kleine pol' oftewel klein stukje grond. Zo noemen de honderd eilanders die nog het Schiermonnikoogs machtig zijn, hun eiland.

De eerste bewoners

De boot vertrekt stipt op tijd. na een draai in de haven varen we langs de drie karakteristieke gemalen bij Lauwersoog. Volgens de Lytje Pole zijn we op weg naar het kleinste bewoonde Waddeneiland. Zestien kilometer lang en op zijn breedst vier kilometer. De eerste bewoners van het eiland waren in de Middeleeuwen de lekenbroeders van het cisterciënzer klooster Claercamp in het Friese Rinsumageest. Dit klooster gebruikte Schiermonnikoog als agrarische nederzetting. Aan de monniken ontleent het eiland zijn naam. 'Schier' betekent grauw of grijs, naar de kleur van hun pijen. 'Oog' betekent eiland.

Verschillende eigenaren

Na de Reformatie vervielen in 1580 het eiland en dus ook de kloostergronden aan de Staten van Friesland. Die verkochten het op hun beurt wegens geldgebrek in 1638 aan de Gooise edelman Johan Stachouwer. Zijn familie hield het eiland ruim twee eeuwen in bezit. De volgende eigenaar J.E. Banck deed het eiland in 1892 van de hand aan de Duitse Graaf Von Bernstorff. Na de Tweede Wereldoorlog onteigende de Nederlandse Staat Duits bezit, dus ook Schiermonnikoog. In 1989 werd het eiland aangewezen als Nationaal park. Ofschoon het merendeel van het eiland geografisch boven de provincie Groningen ligt en door afkalving en aanslibbing meer en meer in oostelijke richting opschuift, maakt Schiermonnikoog toch deel uit van de provincie Friesland.

Dorp(en)

We varen nog steeds langs de Friese kust. Ik verdiep me weer in de Lytje Pole. Eeuwen gelegen telde Schiermonnikoog meerdere dorpen of buurtschappen. Het grootste daarvan was Westerburen, dat echter door het in oostelijke richting opschuiven van het eiland langzaamaan door de zee werd verzwolgen. Vanaf het begin van de achttiende eeuw werden er steeds meer huizen gebouwd op de plek waar het huidige dorp ligt, Aisterbun of Oosterburen genoemd. De officiële naam van de noordelijkste plaats van Nederland luidt sinds 1843 Schiermonnikoog. Het dorp telt nog geen duizend inwoners (eilanders), waarvan het werkende deel vooral leeft van de toeristen, jaarlijks zo'n driehonderdduizend. Tussen 1600 en 1800 bestond er geen toerisme. Volgens het artikel in de Lytje Pole vormde in die jaren de visserij met een vloot van meer dan honderd schepen de belangrijkste bron van inkomsten.

Silhouet

Ik voel wat deining. De veerboot draait, we zijn halverwege. het platte en langgerekte silhouet van het eiland bepaalt ons panorama. Links van het dorp ligt het Westerstrand, dat in noordelijke en oostelijke richting afbuigt in het Badstrand en het Oosterstrand. De stranden van het eiland behoren tot de breedste van Europa. Boven de horizon steken de twee vuurtorens uit. Koning Willem III gaf half negentiende eeuw opdracht tot de bouw ervan. De zuidelijke toren - witte toren in de volksmond - is in 1911 als vuurtoren buiten gebruik gesteld en doet sinds 1948 dienst eerst als watertoren nu als toren voor communicatieapparatuur. De rode vuurtoren maakt deel uit van de Nederlandse kustwachtketen en is permanent bemand.

Duinen

Het overgrote deel van het eiland bestaat uit duinen. Aan de rechterzijde van het eiland zien we het driehoekige baken van de Kobbeduinen. Een rijke flora geeft het duingebied er het hele jaar door een kleurig aanzien. Tijdens de broedtijd (van half april tot half juli) is een groot deel van de Kobbeduinen afgesloten voor publiek,

Dijk en polder

We passeren de oude aanlegsteiger uit 1927, nu nog in gebruík als jachthaven. Rechts ervan strekt zich de groene Waddenzeedijk uit. Erachter ligt de Banckspolder.

Nog vijf minuten varen. het markante en witte Hotel Van der Werff bepaalt het dorpsbeeld. het drie eeuwen oude hotel deed ooit dienst als recht- en raadhuis. Rechts van het dorp is voor de kenner de bunker Wassermann zichtbaar.

Wandelen en uitwaaien

De veerboot meert af. twee zeehonden steken ter begroeting hun kop boven water. Ik sla de Lytje Pole dicht. na het vergaren van kennis volgt de praktijk. We verlaten de boot, hangen de rugzakken om, besluiten de bussen te laten voor wat ze zijn en lopen de drie kilometer naar het dorp. het wordt onze eerste tocht van een weekend wandelen en uitwaaien op Schier.