Schiermonnikoog en... Vredenhof
Sietse van der Hoek *

De gast of dagjesmens heeft op Schiermonnikoog zo zijn vaste loopje of fietsje. Naar de Berkenplas met de kinderen, en als die groter zijn en het weer is heter, dan gaan we met z'n allen naar het Badstrand. Of fietsen over het Scheepstrapad en het Joh. de Jongpad, naar de Wassermann en de Kobbeduinen. 


Een veel bezochte plek op het eiland is de begraafplaats. Niet het kerkhof midden in het dorp, maar dat in de duinen: Vredenhof, begraafplaats voor verdronken zeelui en voor hen die uit twee wereldoorlogen aanspoelden. En voor Sake van der Werff, hotelhouder en 'stichter van Vredenhof', zoals op zijn grafsteen staat vermeld. wat niet helemaal waar zal blijken te zijn.

"Kijk pap", zegt een jongen van een jaar of veertien tegen zijn vader die voor hem loopt, "er ligt ook een Duitser". "Ja?", vraagt vader. "Uit de Tweede Wereldoorlog", zegt de jongen. "Ja", zegt vader, die al voorbij het kruis is dat in het midden van Vredenhof staat.

"Wat gek", zegt de jongen, "tussen de Engelsen! En hier ligt nog een Duitser!" "Ja", zegt vader, die nu op de muur van het lijkenhuisje de namen van de sponsors staat te lezen. "Zouden het spionnen zijn geweest, die Duitsers?", vraagt de jongen. Vader antwoordt niet. "Ja, vast spionnen", komt de jongen dan maar in z'n eentje tot een besluit. "Goede Duitsers".

Twee oude dames bewonderen de pracht van de blaadjes van de geraniums in de potten op de begraafplaats. Ze staan ook stil bij het graf van sergeant A.D. Cherkinsky, een Canadees met een davidster op zijn grafsteen. Ze leggen schelpjes op de rand van het graf.

Een vader en twee dochters van zeventien, achttien. Een dochter leest: "Ein deutscher Soldat. Nog ein deutscher Soldat. Mort pour la France... vermoord voor Frankrijk. Hier ook: vermoord voor Frankrijk, en hier". Haar zus is teruggelopen naar het hekje, waar ze '1906' op een steen ziet staan en vraagt: "Welke oorlog was er toen?" Dan kijkt ze beter en ze corrigeert zichzelf: "O nee, een zeeman. Aangespoeld".

De Reddingsweg, een pad van versnipperd hout dat onder de voeten veert, leidt vanaf de rand van het bos naar de eerste grote duinvallei, en daar ligt Vredenhof. Omringd door hoge en naar het zuidoosten gewaaide dennen en omgeven door een meter hoog gaas tussen betonpalen - behalve aan de voorkant, waar een rood bakstenen muurtje met een ijzeren hek de afscheiding vormt - staan daar schuin in de grond 'geplant' 112 bescheiden witte stenen, in geometrische lijnen. Daaronder moet liggen wat over is van 115 mannelijke individuen, hun stoffelijke overschotten.

Een vierkant bakstenen gebouwtje met een door rode pannen afgedekt puntdak verdeelt de hof in tweeën. Het is van oorsprong het lijkenhuisje, dat nu dienst doet als berghok. Erin ligt nog een deel van de vroegere emaillen grafschriften met de nummers en de namen, voor zover bekend. Als de drenkelingen niet te identificeren waren, werden op de emaillen bordjes de attributen vermeld die met het lijk waren aangespoeld. 'Onbekende zeeman, gekleed in oliejas en zeelaarzen'. 

Nabestaanden roemen na een bezoek aan Vredenhof de plek waar hun geliefden ter aarde zijn besteld, zoals dat heet. En ze schrijven naar het eiland waar hun geliefden ter aarde zijn besteld dat de lieflijkheid van Vredenhof, de natuur daar en de stilte van alleen maar het suizen van de wind, hen zeer getroost hebben in hun grote verdriet. Ze ervaren het als 'een hof van vrede', schrijven ze aan de eilanders die de nagedachtenis van de aangespoelde doden in ere houden.

Kort voor Vredenhof splitst het pad zich. Links gaat het naar het hoge duin waarop de bunker Wassermann is gebouwd. Rechts loopt de Reddingsweg als een gewoon karrenspoor verder door de duinen om ter hoogte van paal 7 bij het Noordzeestrand uit te komen. In de holte van de scherpe bocht die de Reddingsweg bij Vredenhof maakt, staat tussen de lage bomen een groot ruwhouten kruis.

Een moeder op stevige wandelschoenen, rugzak op de rug, vertelt haar zoontje Thomas dat hier verdronken zeelui zijn begraven. "Echt waar?", vraagt Thomas. "Zijn die aangespoeld?" "Ja", zegt moeder. "Kijk hier staat het". Ze leest voor wat er op het metalen plaatje op het kruis gegrift staat.
'Volgens mededeling van oude eilanders rust hier de gehele bemanning, negen personen, van een Zweeds zeilschip, dat met vliegend stormweer op de gronden van Schiermonnikoog is vergaan'.

Thomas en zijn moeder tellen de kleine kruisjes die hier en daar, willekeurig lijkt het, in de begroeiing zijn neergezet. Ze tellen er zeven. "Ligt hieronder nou een dood mens?", vraagt Thomas bij zo'n klein kruisje. "Ja", zegt moeder. "En daar ook?", wijst hij naar een volgend kruisje onder een boom. "Daar ook", zegt moeder. "Maar je moet er niet overheen lopen, Thomas".


* Bron: 'Vredenhof, rustplaats voor drenkelingen op Schiermonnikoog' - Sietse van der Hoek - 2003
   Uitgeverij Contact. ISBN 90 254 1866 x


> Zie ook de pagina over Vredenhof.  Klik hier.