- De eerste stoombootdiensten op het eiland

    Fragmenten uit relaas van Willem J.J. Boot


Op geen van de Waddeneilanden heeft de instelling van een stoombootdienst met de vaste wal zo nadrukkelijk met het toerisme samen gehangen als op Schiermonnikoog. 


Bereikbaarheid en economie

De toenmalige eigenaar van het eiland, mr. J.E. Banck, diens zwager en rentmeester Van den Worm ( tevens burgemeester), waren uit Den Haag afkomstig en kenden de enorme economische voordelen die de 'badgast' in plaatsen als Scheveningen had gebracht. De economische neergang van het eiland na de teloorgang van de visserij schaadde het belang van de eilandeigenaar aanzienlijk en is begrijpelijk dat Banck het tij trachtte te keren door het stimuleren van de eilander economie. De bereikbaarheid met de postschuit was niet om over naar huis te schrijven en bereikbaarheid was toch wel een eerste vereiste om het eiland als badinrichting en kuuroord aantrekkelijk te maken.

Stoomboot 'Sophie'

In 1866 kwam, onder toezicht van de gebroeders Jaski (klippervaarders op de grote vaart) de eerste stoomboot in de vaart. een schroefstoomboot die naar Bancks vrouw Sophie werd genoemd. Vermoedelijk is de Sophie nieuw gebouwd. Het schip is uitsluitend bekend uit de registers van het Stoomwezen, dat de ketel keurde. Er is in het register van het District Groningen over 1859 - 1867 geen verwijzing naar een eerdere exploitatie van de Sophia noch een verwijzing van verkoop naar Groningen in de andere registers, vandaar dat nieuwbouw waarschijnlijk is.

In het gedenkschrift ter gelegenheid van het eeuwfeest van het badhotel (uitgegeven door Noderstraun) schrijft Durk Reitsma dat de exploitatie geen droog brood opleverde en zo wordt verklaard, dat de eerste stoomboot al in januari 1868 te koop ligt. Veel belangstelling is er niet. pas in juni 1869 wordt de boot verkocht.  In 1870 staat de boot op naam van de Noordzeekanaal Stoomboot Maatschappij te Amsterdam (Gebr. Goedkoop), die hem in 1979 in de vaart brengen Tussen Amsterdam en Beverwijk onder de naam  Pomona H. De boot wordt daarna nog een aantal keren doorverkocht en eindigt zijn loopbaan als de Prince Albert op de Limburgse wateren om uiteindelijk te worden gesloopt in 1912 te Hendrik Ido Ambacht.

Stoomboot 'De Reitdiep'

Banck en consorten hadden inmiddels niet stil gezeten in de poging om van Schiermonnikoog een toeristische trekpleister te maken. In de zomer van 1885 vaart De Reitdiep (gebouwd in 1879 te Hoogezand) twee keer per week (op zondag en woensdag) van Zoutkamp door naar Schiermonnikoog. Van een echte stoombootdienst is nog lang geen sprake. De postdienst wordt nog steeds met zeilschepen uitgevoerd. De dienst op het eiland is niet meer dan een toeristische verlenging van de bootdienst Groningen-Zoutkamp.

Raderboot

Lucratief lijkt de zaak te worden als besloten wordt een groot Badhotel neer te zetten. Onder het motto 'de kost gaat voor de baat uit', wordt niet alleen voor 1887 een nieuw hotel gepland, maar zal de verbinding aanzienlijk worden verbeterd met een nieuwe, snelvarende stoomboot. Deze gaat op 16 mei 1887 te water. Het is een raderboot die met zijn hoge vrijboord meer geschikt is voor het soms ruwe water op de Waddenzee

Ongetwijfeld heeft Banck in de kosten van het schip bijgedragen, want dit schip krijgt opnieuw de naam van zijn vrouw: Sophia. Op 10 juli 1887 voer de Sophia haar eerste reis van Groningen, via Zoutkamp naar het eiland met een reistijd van meer dan drie uur.

Drie keer per week

In het seizoen van 1887 werd drie keer per week gevaren. Het succes is groot. In 1888 komt er een dagelijkse zomerdienst tussen Groningen en het eiland. Voor de reedienst werd een stoombarkas gebouwd omdat de Sophia niet altijd dicht genoeg onder de wal kon komen. Bovendien bleek de Sophia te breed voor de dienst. Daarom wordt het radersysteem verwijderd en krijgt de Sophia twee compound stoommachines, ieder met de helft van het vermogen van de radermachines en twee schroeven. Het schip was nu geschikt om het hele traject te varen, waarbij de stoombarkas bij laag water voor aansluiting kon zorgen.Een demontabele steiger moet het aanlanden vergemakkelijken. Buiten het seizoen bleef het eiland aangewezen op het zeil (post) schip.

Uiteindelijk zijn de gebruikte stoomboten geschiedenis en nemen motorboten vanaf 1910 de verbinding over.