150 Jaar Got Tjark
Arie van der Stoep - 9 december 2016


Gedeeltelijk verscholen achter de hoge haag van het kerkhof staat een van de gezichtsbepalende gebouwen van het dorp Schiermonnikoog. Het is, zonder opdringerig te zijn, toch opvallend aanwezig. Het hoort er gewoon bij. Een ieder die op het eiland woont of er als gast verblijft, komt er wel eens langs of is er binnen geweest: de Got Tjark. Op 9 december 2016 bestond het kerkgebouw 150 jaar.


Zo rond 1860 - bijna elke eilander was toen lid van de Nederlands Hervormde Kerk - was het toenmalige kerkje aan de Langestreek zo bouwvallig geworden dat de kerkgangers vaak van zitplaats moesten veranderen als het ging regenen, vanwege de gestaag neertikkende waterdruppels door het lekkende dak.

Uit een rapport van Rijkswaterstaat van 1862 bleek dat alle houtwerk van het kerkgebouw verrot was. De staat van de muren was nog redelijk. De constructie van het op het midden van het dag geplaatste torentje zal waarschijnlijk mede debet zijn geweest aan de lekkage. In het torentje hing een kerkklok, die dagelijks geluid werd. En met het luiden zwiepte het torentje ritmisch mee...

De toenmalige predikant, ds. Harm. W. Hundlingius, die ook betrokken was bij de totstandkoming van de Zeevaartschool in 1872 en het stimuleren van de ontwikkeling van het eiland tot badplaats, begreep dat er iets moest gebeuren. Hij omschreef het kerkje als 'Deense bouwval, een godshuis onwaardig'. De dominee wilde graag een nieuw kerkgebouw. In zijn zoektocht naar de financiële middelen daarvoor werd hij met raad en daad terzijde gestaan door de eigenaar van het eiland sinds 1858, mr. John Eric Banck.

Er werden Veel 'bedelbrieven' geschreven, onder andere aan de Landelijke Hervormde Kerk en aan het Koninkrijk der Nederlanden. Die laatste brief werd doorgestuurd naar Rijkswaterstaat en dit orgaan adviseerde positief op de aanvraag voor een nieuw kerkgebouw en liet zelf een schets maken voor een nieuwe kerk (een zogeheten Waterstaatskerk, zoals er veel in Nederland gebouwd zijn). Her Rijk was bereid 10.000 gulden bij te dragen, mits de eilander bevolking de rest van de bouwsom, minder dan 1000 gulden, bij zou passen.

Met steun van mr. Banck was de eilander bijdrage realiseerbaar. Tijdens het bouwen van het nieuwe kerkgebouw werd de Openbare Lagere School, die op de plek van het huidige gemeentehuis stond, op zondagmorgen gebruikt voor de eredienst. Gedoopt werd er ook, maar het Heilig Avondmaal zou pas weer in februari 1867 gevierd worden, in het nieuwe godshuis. De nieuwe kerk zou ongeveer op dezelfde plek gebouwd worden als de oude.

Op woensdag 4 april 1866 startten de slopers met hun werk, op 11 mei werd de eerste steen gelegd en op zondag 9 december 1866 werd met een kerkdienst het gebouw officieel geopend.

Op de inwijdingsdag bleek dat de bouwkosten de begrotingskosten hadden overschreden. Een tegenvaller! Uit eigen middelen zuiverde mr. Banck het tekort aan. Banck maakte ook een gedicht voor deze dag waarin hij de kerk, op onze levensreis, vergelijkt met de taak van een vuurtoren: waarschuwen en beschermen.

Er waren al eerder een paar tegenvallers geweest: de mooie kroonluchter en prachtige preekstoel uit de oude kerk waren zolang ergens opgeslagen. Deze wilde men weer gebruiken in de nieuwe omgeving. Maar toen men ze wilde ophangen en plaatsen, bleek de kroonluchter verdwenen te zijn, en de bouwers bleken geen rekening gehouden te hebben met de grootte van de preekstoel. Hij kon niet door de deuren van het nieuwe gebouw, werd opnieuw ergens opgeslagen en bleek enige tijd daarna ook verdwenen...

Voor de ingebruikname op 9 december moest op tijd een nieuwe preekstoel worden aangeschaft. Dat werd de huidige, nog steeds in de Got Tjark aanwezige preekstoel. Een minder mooie dan de vorige. Ook de herenbank van de Stachouwers keerde niet terug in het nieuwe gebouw. Deze stond op de plek waar de huidige preekstoel is; de verdwenen preekstoel was aan de zuidzijde gesitueerd. Aan de oostzijde van de Got Tjark zit aan de buitenzijde een steen in de muur gemetseld met de namen van de toenmalige kerkenraadsleden er op vermeld.

En zo komen we op 9 december 2016, 150 jaar verder.

Eiland als badplaats 150 jaar en de Got Tjark als kerk 150 jaar!


>  Zie ook onze pagina 'Kerken op het eiland'. Klik hier.