Strandpalen: Trouwe wachters op het eiland

Tekst: Harry Alers

In 2018 is het precies 150 jaar geleden dat de eerste strandpalen op het eiland werden geplaatst. De palen behoren tot de cultuur en de historie van het eiland. Op een eiland vormen kustbeheer en kustbewaking een onderdeel van de cultuurhistorie. Harry Alers vraagt aandacht voor het behoud van de strandpalen op het eiland.


Stenen palen

Op Schiermonnikoog zijn de eerste strandpalen geplaatst in 1868. Dat waren zes stenen palen. Het moet een hele klus zijn geweest om die zware palen te plaatsen. Ze stonden aan de westelijke kust, want die had het meeste te verduren. Op 14 oktober werden de eerste metingen gedaan vanuit die stenen palen. De zes stenen palen gaven de richting aan in 3 'raaien'. Vanaf 1880 werd het aantal strandpalen flink uitgebreid. Toen werden de metingen gedaan vanuit 19 raaien. De palen waren toen van duurzaam hard Frans eikenhout.

Forse uitbreiding

Grote waterwerken langs de Nederlandse kust (onder meer Deltawerken en de verlenging van de havenhoofden) waren voor Rijkswaterstaat reden om de kust nog beter te monitoren. In 1962 werd ook op Schiermonnikoog het aantal strandpalen fors uitgebreid. Rond die tijd stonden er 288 strandpalen op het eiland. het was een hele klus om die te plaatsen en om alle kustmetingen te verrichten. Later zijn enkele palen verwijderd, vooral op het strand. Momenteel is nog globaal de helft van de strandpalen aanwezig.

Buurman zee

Een kenmerk van een eiland is natuurlijk dat het omringd wordt door water. Geen stilstaand water, maar open water in beweging. Soms vredig kabbelend, maar soms ook onstuimig en wild golvend. Daarom is het logisch dat de eilandbewoners steeds aandacht hebben voor de invloed van de zee. De zee is 'buurman van het eiland'. De zee geeft en neemt.

Strandpalen waardevol

De strandpalen hebben lange tijd een belangrijke functie vervuld in de kustbewaking. Tegenwoordig worden daarvoor andere middelen ingezet. Met behulp van luchtfoto's, satellietbeelden en GPS wordt de beweging van de kust in de gaten gehouden.

Desondanks hebben de strandpalen - ook nu nog - een functie. Ze helpen bij de oriëntatie op het strand en ze zijn nuttig als er een melding wordt gedaan bij een calamiteit. Als het nummer van een strandpaal wordt doorgegeven, dan is de melding meteen concreet. Dat bespaart kostbare zoektijd en voorkomt misverstanden. Ook bij plotselinge veranderingen in de kust functioneren de strandpalen nog steeds als een alarmsysteem. Ze hebben een meerwaarde en horen bij het eiland. Ze worden vaak op de foto gezet en geschilderd. Na al die jaren hebben de strandpalen een cultuurhistorische waarde.

Expositie

Tot april 2018 wordt er aandacht gegeven aan de strandpalen middels de expositie 'Trouwe wachters' in het Bezoekerscentrum. Schilderijen van de eilander schildersgroep 'De Kwast' brengen er een ode aan de strandpalen, samen met historische documenten, kaarten en foto's die de geschiedenis van de palen vertellen. Verder toont de expositie een fotopresentatie van de huidige strandpalen.

De expositie is in het Bezoekerscentrum te zien tot maart 2018 tijdens de openingstijden van het Bezoekerscentrum.

Foto rechts: Harry Alers, initiator van de expositie en pleidooibezorger voor het behoud van de strandpalen.