Tradities op het eiland


- Kallemooi

Rond Pinksteren wordt Kallemooi gevierd op het eiland. Dit feest kan worden gezien als vruchtbaarheidsfeest, zoals deze in de noordse traditie gebruikelijk is. Onderdeel is het op zaterdag middernacht hijsen van de ruim achttien meter lange Kallemooi-mast met daar bovenin een ruime mand met haan, die eerder die dag is ontvoerd uit een eilander kippenhok. Na opsluiting van drie dagen - met voldoende water en voer - wordt de mast weer gestreken en wordt de haan weer teruggebracht naar de eigenaar.

De betekenis van het woord Kallemooi is tot op heden nog nooit afdoende verklaard. Men vermoedt dat 'Kalle' afkomstig is van het oud Noorse woord 'kallen', wat roepen betekent. Terwijl 'mooy' een verbastering kan zijn van het woord 'mei'. Uitgaande van deze verklaring zou het hier dus gaan om een mei-feest, waarmee dan ook de groene tak in de top van de mast is verklaard.

Een andere verklaring wil dat het woord 'Kalle' voortkomt uit het oud-Germaanse woord 'gallus' (haan). Het feit dat het om een gestolen haan gaat, zien velen als een verklaring dat het gaat om een oud Germaans gebruik, waar het stelen een magische kracht bezat. De haan zelf was het symbool van vruchtbaarheid. 


De plaats van de mast is traditioneel bepaald. Sinds historische tijden bevindt deze zich tussen 'de kerk en de herberg'. In de Noorse mythologie wordt de wereld voorgesteld door een boom, die door vier maal drie dwergen met touwen naar de vier windstreken overeind wordt gehouden. Ook nu nog worden de vier windstreken van de touwen die de mast rechthouden, nauwkeurig aangehouden.

In de loop van de zaterdagavond van het Pinksterweekend 'zorgt' een eilander jongeman voor een haan. Rond middernacht wordt de mast met de haan in een mand gehesen door een aantal sterke mannen. Dit gebeurt onder leiding van de mannen van de Kallemooi-commissie. Zij zijn te herkennen aan hun hoge hoeden. Vervolgens begeeft een ieder zich naar de plaatselijke horeca, waar tot in de vroege uurtjes wordt gefeest en gezongen.

Op Pinksterdrie (dinsdag) worden in het dorp voor de eilander kinderen kinderspelletjes gehouden. En 's avonds rond 19.00 uur is er het Pinksterrijden; een tocht door het dorp in wagens, getrokken door paarden (foto onder). Na het Pinksterrijden wordt de Kallemooi-mast neergehaald en wordt de gestolen haan in optocht teruggebracht naar de rechtmatige eigenaar.

Foto onder: Pinksterrijden in 1987.


Kallemooi
Uit: 'Herfstridden' van L. Wiersma, 1960

Op Pinksterdag staat in ons dorp van ouds de Kallemooi,
"Waar stamt dat alles toch van af?", zo hoor ik voor en na.
De een zegt: "Het is Engels, vast! Het komt van 'Call the May!''
De tweede zegt: "Dat heb je mis, dat komt niet van over zee.
Het is overgebleven van een heidens feest, voor vele, vele jaren.
Toen was de meiboom in gebruik om het lentefeest te vieren.
Het volk danste en zong bij veel drank, het waren grote braspartijen.
Maar zo ik al zei, een heidens feest om verder maar over te zwijgen".

De haan in de grote mand daar boven in de touwen.
Die zit daar op de uitkijkpost, hij had het grootste vertrouwen.
Als de Noorman ankerde voor de wal om hier de boel te jutten,
dan maakte het beest een hels lawaai, zette het hele dorp op stuiten.
Het kustvolk riep: "Kom maar op, we zullen jullie wel weerstaan!"
En vaak moest de Noorman met bebloede kop heen gaan.

Laten we hopen dat de Kallemooi nog heel lang pronken mag.
De vlag hoog, heel hoog in top, op elke Pinksterdag.

_______________________________________________________________________________________________________

- Klozum

Op of rond 5 december viert men Klozum op het eiland. De Klozum (letterlijk Klaasoom) verkleedt zich onherkenbaar, om zelfs door naaste vrienden en kennissen niet te worden herkend. Zowel mannen als vrouwen doen mee aan deze vermommingen en maskerades.  De bedoeling van deze grote verkleedpartij is om allerlei figuren of situaties voor te stellen of op ludieke wijze na te spelen. Rond tien uur gaan de Klozums op pad. Bij huizen waar de deur op een kier staat of een gordijn wordt open gehouden, stappen de klozums binnen en worden gastvrij onthaald. Rond middernacht is er dan het demasqué met feest na tot in de kleine uurtjes. En tot dat moment is het gissen wie er toch achter de vermomming zitten... (foto's hieronder uit de Klozum van 2012).

Naast het volwassen Klozum is er begin december het kinderklozum. Ook zij gaan de deuren langs en worden onthaald op snoep of fruit.


_______________________________________________________________________________________________________

- Traditie op Tweede paasdag: 'Wa wil myn ooien leiverje?'

Op Tweede Paasdag vindt op het eiland een oude traditie plaats: 'Wa wil myn ooien leiverje?' Het is een vruchtbaarheidsritueel, waarbij met eieren wordt gegooid en is bedoeld voor alle kinderen in de basisschoolleeftijd. De kinderen koken thuis een aantal eieren kei-hard en beschilderen ze daarna. 's Middags gaan de kinderen naar het oude voetbalveld (veldje achter het zwembad). De kinderen nodigen de aanwezige volwassenen uit om een ei zo ver mogelijk weg te gooien of zo hoog mogelijk te gooien. Voor het ver weg gooien betaalt de volwassene 10 Eurocent; kiest de volwassene voor het omhoog gooien, dan wordt 20 Eurocent betaald. Als het ei heel blijft, mag het kind het ei nog een keer 'verkopen'.