Cisterciënzer monniken terug op eiland

De naam Schiermonnikoog verwijst naar de allereerste bewoners van het eiland: de schiere monniken. 'Schier' betekent 'grijs', hetgeen verwijst naar de Cisterciënzer monniken die het eiland als eersten bewoonden. Op het eiland herinnert een groot bronzen standbeeld in de Willemshof aan de allereerste monniken. En de monnik is ook terug te vinden in het wapen van het eiland en boven de deur van het voormalige gemeentehuis (foto links).

Terugkeer

In 2015 keerden monniken van deze orde weer terug op het eiland. Het betreft vooralsnog vier monniken die hun abdij Sion bij Diepenveen (Deventer) hebben verlaten omdat het gebouw voor de acht monniken te groot was. Zij besloten verder te gaan op Schiermonnikoog, waar vier van de monniken een tijdelijk onderkomen bewonen in een pand op de hoek van de Langestreek en de Gratia Susannastraat. De overige vier monniken verblijven in een ander klooster. De monniken hebben de wens om een miniklooster te laten bouwen op het eiland.

De zoektocht naar een nieuwe plek

Op de website van de abdij schrijft abt broeder Alberic: "Door ons blijvend te richten op het wezenlijke, laten we de ballast achter ons. Bij alle veranderingen in verleden en heden, bleven er monniken over die aan de rand van afgronden opnieuw begonnen, die hun eigenheid weer doorgaven aan generaties die na hen kwamen. Dat stokje nemen we graag over".

Eind 2013 besloten de broeders op zoek te gaan naar een nieuwe plek om verder te gaan. Het klooster in Diepenveen was te groot.

De abt: "Tijdens ons beraad werd bij wijze van grap Schiermonnikoog voorgesteld. Kennismaking met het eiland veranderde onze zoektocht definitief in 'Schiermonnikoog is een goede plek!'"

Abt Alberic vindt het een uitdagende gedachte om iets nieuws te ontwikkelen nu het aantal monniken wereldwijd drastisch terugloopt. 



Afscheid van het grote klooster Sion in Diepenveen. 


Herkomst van de cisterciënzer monniken

Citeaux
In 1098 werd door een groepje monniken een nieuw klooster opgericht in het Franse Citeaux. De Latijnse naam voor deze plaats was Cistercium en vandaar werd de naam voor deze monniken Cisterciënzers. De orde van de Cisterciënzers volgde (en volgt nog) de regel van Benedictus van Nursia. Vanuit Citeaux werden andere cisterciënzer kloosters gesticht, niet alleen in Frankrijk, maar ook daarbuiten. In de cisterciënzer orde neemt de abt (het hoofd van het klooster) van Citeaux een belangrijke plaats in, maar het hoogste gezag in de orde werd (en wordt) toch feitelijk gevormd door het Generaal Kapittel, samengesteld uit de abten van alle cisterciënzer kloosters.

Het eerste cisterciënzer klooster in Nederland
Cisterciënzer kloosters werden veelal gesticht op afgelegen plaatsen. Men hield zich veel bezig met landbouw en ontginning - dit werd veelal door de conversen (lekenbroeders) gedaan: kloosterlingen die wel de gelofte van de orde hebben afgelegd, maar niet de religieuze wijdingen hebben ontvangen. Het eerste 
cisterciënzer klooster in Nederland was het in 1165 gestichte Klaarkamp bij Rinsumageest bij Dokkum. Het klooster was tmeeste ende tgrootste van alle cloisteren, wel begraven mit wyden graften. Dit schreef een spion omstreeks 1468, toen hij Friesland verkende voor de graaf van Holland.

Later werden vanuit Klaarkamp weer dochterkloosters gesticht: Bloemkamp in Hartwerd bij Bolsward, Sint Bernardus in Aduard en klooster Jeruzalem in Gerkesklooster. in heel Nederland waren er in de Middeleeuwen 34 cisterciënzer kloosters. Tijdens de Reformatie werden ze echter allemaal verwoest of verkocht.

Bezoek aan het eiland

Ook vanuit Klaarkamp werd aan landbouw gedaan en zal er ook gewerkt zijn aan de zeewering. Men zal toen op een gegeven moment ontdekt hebben dat er een eiland lag ten noorden van de zeedijk en men is daar eens een kijkje gaan nemen. Het was toen waarschijnlijk nog goed bereikbaar te voet vanaf het vasteland. De monniken zullen kleinschalige landbouw op het eiland hebben bedreven, maar vermoedelijk hadden ze ook inkomsten van jutterij: strandvondsten die aanspoelden.

Wanneer de monniken van Klaarkamp dit eiland, een zogenaamde uithof (later naar de grijze pijen van de conversen Schiermonnikoog genoemd) voor het eerst hebben betreden is niet duidelijk. De enige aanwijzing wordt gegeven in een oorkonde van 1465 van David van Bourgondië , waarin vermeld wordt dat Schiermonnikoog van een tijd, aller mensen heugenis te boven gaande aan de abt en de gemeenschap van het klooster Klaarkamp toebehoorde. Of het klooster eigenaar was van het hele eiland is de vraag.

Reformatie
Er is dus nooit een klooster geweest op het eiland en ook kan men niet zeggen dat de Cisterciënzers de eerste bewoners waren van Schiermonnikoog. Wie de eerste bewoners van het eiland waren is niet bekend. Bij de Reformatie in 1580 werden de kloosters in Friesland ontmanteld en kwamen de bezittingen van de kloosters in handen van de Staten van Friesland, ook het eiland Schiermonnikoog. De Cisterciënzers keerden in 1846 weer terug. Toen werd vanuit het Belgische Westmalle een klooster gesticht in Achel. In 1883 werd vanuit Achel het klooster Sion in Diepenveen gesticht, dat in 1934 de status van abdij kreeg.


>  Lees ook het persoonlijke verhaal van de abt
>  Lees ook over de geschiedenis van de Cisterciënzers
>  Zie ook verhaal 'Ontmoeting met broeder Paulus'
>  Zie ook informatie over Trappisten en Cisterciënzers
>  Zie ook website van de monniken op het eiland


Diensten

In de periode van 1 mei tot en met 30 september zijn er diensten in de St.Egbertkapel.
Kapel open vanaf 17.55 uur. Aan de onderdelen van de dienst kunt u ook apart deelnemen.
   -  Vespers: 18.00 - 18.25 uur
   -  Stilte: 18.30 - 18.55 uur
   -  Completen: 19.00 - ca. 19.20 uur
Er zijn geen diensten op: 12-15 april, 16-30 juni en 28 september-6 oktober.
* Iedere zondag is er een Eucharistie of Woord- en Communieviering om 10.30 uur.


Kaart uit 1664

De kaart hieronder uit 1664 toont het Friese Datumadeel. De rode rondjes geven aan waar zich oude Middeleeuwse kerken bevonden, gebouwd tussen het jaar 1100 en 1400. Verder ziet u het klooster Klaarkamp aangegeven en bij Dokkum de uithof Sionsberg van het nonnenklooster bij Niawier. Heel Friesland, met ongeveer 50.000 inwoners, had wel driehonderd kerken en vijftig kloosters. Dat was vergeleken met andere gebieden in Nederland opvallend veel. De kerk was belangrijk en was grootgrondbezitter en had een vijfde deel van de grond in Friesland in handen.

Uitgebreide informatie vindt u hier.