Verhaal Schiermonnikoog

Het is de meest wonderbaarlijke ervaring als programmamaker: rondzwerven op een korrel zand en te midden van zon, zee en wind opmerkelijke levensverhalen opdelven. We doen het als een team: verslaggevers Elly de Bont en Theresa Boerema, cameraman Ron van der Lugt en geluidsman Arie van der Steen. En we doen het zoals programma’s vrijwel nooit tot stand komen: zonder enige research stappen we op eilandgasten af en vragen naar de inhoud van hun rugzak.

Ofwel: wat zit er in hun rugzak en welk levensverhaal springt af en toe uit die rugzak? Want dat weten we nu zeker. Eilandgasten dragen heel wat verhalen met zich mee en vertellen er makkelijker over wanneer ze los zijn van het dagelijkse gedoe, de ruimte ervaren van wind, lucht en aarde en de helende kracht voelen van water, zon, strand en duinen.

Ontstaansgeschiedenis
Ik heb het als programmamaker nog nooit eerder meegemaakt. Met een draaiende camera op mensen afstappen en hen vragen naar de meest intieme gevoelens. Ik wist niet dat het kon en werd twee jaar geleden op een idee gebracht toen we op Schiermonnikoog waren voor opnames van de middagserie De tranen van…. We waren eigenlijk al klaar, maakten ons op voor vertrek naar de boot, toen ik nog wat souvenirs wilde kopen in de enige supermarkt. Terwijl ik stond te wachten, kwamen eilandgasten op me af en begonnen spontaan hun verhaal te vertellen. Het ene verhaal was nog opmerkelijker dan het andere en raakte aan de essentie van het leven. Ik vertelde dat aan cameraman Ron van der Lugt die onmiddellijk reageerde: ‘Je hebt een nieuw programma-idee in handen. Ga het proberen’.

Met lege handen de boot op
We voegden de volgende zomer de daad bij het woord en gingen op de bonnefooi twee dagen naar Schiermonnikoog. Binnen de kortste keren was het raak. In twee dagen hadden we genoeg materiaal voor een hele uitzending van Kruispunt. Die was op de buis te zien in de nazomer van 2007 en scoorde een klein half miljoen kijkers. We wisten toen genoeg en besloten als redactie om het in 2008 andermaal te proberen. En weer gingen we met nagenoeg lege handen de boot op. Een paar verhalen van huwelijken op het eiland kenden we, voor de rest was het één groot avontuur.

Raken aan de zin van het bestaan
En natuurlijk vroegen we ons af: zou het weer lukken? We besloten zes dagen aan één stuk te blijven. Dat was achteraf eigenlijk te lang, want binnen vier dagen hadden we de mooiste verhalen gehoord en opgenomen. En niemand die vooraf of achteraf bezwaar maakte. Dat is opmerkelijk, want iedereen wordt overvallen door de cameraploeg en is juist op zoek naar de stilte en de rust. Waarom vertelt iedereen dan toch zijn of haar verhaal? Ik kan slechts gissen. Misschien komt het door het eilandgevoel, de idee los te zijn van de dagelijkse zorgen. Misschien is het de ruimte van het strand die gasten de vrijheid geeft om het levensverhaal te vertellen. Misschien is het de zon die mensen op de juiste temperatuur brengt om spontaan en direct te zijn. Misschien is het de stilte die eilandgasten de tijd gunt om naar binnen te kijken en daar over te vertellen. Ik weet het niet. Misschien is het wel alles tegelijk. Zeker is in ieder geval dat er op Schiermonnikoog wat gebeurt met mensen. Ze openen hun hart, laten alle terughoudendheid varen en vertellen spontaan hun verhaal, of het nu waait, zonnig is, regent, ochtend of avond is. En ze raken bijna allemaal aan de zin van hun bestaan.

Mannen alleen op pad en weekendmensen
We hebben ook geleerd wanneer eilandgasten terughoudend zijn. Van de 300.000 gasten per jaar zijn er 200.000 dagjesmensen. Ze nemen de vroegste boot heen en varen terug met de laatste tocht. Vaak zijn het groepen vrouwen, vriendinnen die een dagje uit zijn. Soms zijn het uitjes met het werk. En af en toe zijn het mannen alleen die willen nadenken over hun leven en hun relatie. Die mannen hebben geen behoefte hun verhaal te doen. Ze willen echt de eenzaamheid, geen cameraploeg. In het weekend komen de verhalen ook niet. Want dan trekken hele families er op uit. En in een groep vertellen mensen niet hun verhaal. De verhalen drogen ook op wanneer de cameraploeg te lang op het eiland verblijft. Zes dagen is eigenlijk te lang, want niemand wordt meer verrast. En juist de verrassing opent vaak de harten en zet de tongen in beweging.

Echte betovering
We hebben nu drie keer rondgelopen op Schiermonnikoog en weten inmiddels dat het prachtige uitzendingen kan opleveren. Het is televisie in de meest pure vorm: registrerend, verrassend, persoonlijk, betoverend, direct en spontaan, zingevend en spiritueel. En altijd is er de spanning wanneer de eilandgast zijn of haar masker laat vallen, wanneer het echte verhaal komt na de eerste kennismaking. Dat is het moment van echte betovering. Er gebeurt iets in de eilandgast waardoor het hart geopend wordt. En het mooie is dat de kijker op de eerste rij zit. De kijker maakt het gewoon mee. In die zin is deze vorm van programma’s maken meemaaktelevisie. We beseffen dat dit een uitzondering is en dat voor de meeste verhalen van Kruispunt lange research, zorgvuldige begeleiding en journalistieke afwegingen heel hard nodig zijn. Dat laatste is de regel. Daarom is de uitzondering zo’n feest: om temidden van wind, zee en water de ander echt te ontmoeten, te naderen in zijn of haar hart en te raken aan de diepste vragen van het leven.

Dat gevoel heet geluk
Schiermonnikoog is een spiritueel eiland, een korrel zand die bijna ieders hart opent voor de schepping. En wie open gaat voor de schepping, gaat nadenken over de schepper en zichzelf. Dat gebeurt allemaal op die korrel zand, met ruim 900 inwoners. De dagen op Schiermonnikoog hebben me gelukkig gemaakt. Ook bij mij waaide er van alles weg. Dat gebeurde door de ontmoetingen met mensen, door de verhalen van eilandgasten, door de goede sfeer van de cameraploeg, maar ook door de religieuze ervaringen die ik daar opdeed. Het meest intens heb ik dat gevoeld op die ochtend in juni toen ik ging hardlopen met een echtpaar uit Noord-Holland. In alle stilte en vroegte trokken we langs de kustlijn, dansten we over dat prachtige strand.

Er was niets, er was niemand anders. Er was de zon die opkwam en een kwal een gouden glans gaf. Zelfs die kwal ging er anders uitzien door de schittering van het ochtendgloren. In de eindeloosheid van de schepping mocht ik delen in de eindeloosheid van het bestaan. Het voelde alsof God met me meeliep. Alsof mijn voetstappen nooit meer zouden ophouden. Ik heb dat als een klein wonder beleefd. Mijn nietigheid die deelde in de grootsheid, mijn kwetsbaarheid die deelde in de kracht, mijn beperktheid die deelde in de onbeperktheid, mijn kleinheid die deelde in de overweldigende schoonheid. Dat gevoel heet geluk. Ik liep hard, keek naar boven en dankte God.