Het Wad

■ Het wad bestaat uit slikplaten en zandplaten.
En beperkt zich uiteraard niet tot Nederland alleen.
Zie ook kaart onderaan deze pagina.

> Klik op foto om hem groot te zien.

■ Ontstaan van Waddengebied

Voor het ontstaan van het waddengebied moeten we terug gaan naar de laatste ijstijd. Door de enorme oppervlakten landijs die het water vasthielden, was de zeespiegel veel lager dan tegenwoordig. Ongeveer 6000 à 7000 jaar geleden lag de zeespiegel nog ruim 3 meter lager dan tegenwoordig. De kustlijn van Noord-Nederland lag tientallen kilometers ten noorden van de huidige Waddeneilanden.

Langzaam en schoksgewijs steeg de zeespiegel echter. De Waddeneilanden vormden een aaneengesloten strandwal. Uiteindelijk brak deze op verschillende plaatsen door. Het achterliggende veengebied stroomde vol met zout water: de huidige Waddenzee was geboren.

Ook daarna konden zware stormvloeden het waddengebied aanzienlijk doen groeien. Een zware stormvloed in 1362 zorgde ervoor dat de Dollard en de Zuiderzee ontstonden. Na 1362 veranderde er nog heel veel in het gebied. Eilanden werden groter of kleiner, of verdwenen zelfs geheel in de golven. Mensen hebben bij dit proces soms ook een grote rol gespeeld. Zeearmen, zoals de Lauwerszee en de Zuiderzee werden afgesloten en aan de kust werden gebieden ingepolderd, de zogeheten landaanwinningen.

■ Eb en vloed

Twee keer per 24 uur staan de slik- en zandplaten droog en twee keer per 24 uur worden ze overstroomd door de zee. Het opkomend water neemt zand, slib en ander drijvend en zwevend materiaal mee uit de Noordzee. Doordat een deel van dit materiaal bij afgaand water in de Waddenzee achterblijft, worden de platen groter en hoger.

Het wad gezien vanaf 'De bank van Banck' (Foto: Joke Wöhler)

De waddenzeedijk (Foto: Pascal Brackman)

■ De Waddenzee is een knooppunt van allerlei trekroutes.

De Waddenzee is Nederlandse topnatuur

Bron: Prof.dr. Theunis Piersma *

Pronken
De langgerekte, ondiepe kustzee die we Waddenzee noemen en die we delen met Duitsland en Denemarken is wereldwijd ongeëvenaard in termen van geomorfolgie, historie, landschappelijke schoonheid en natuurlijke rijkdom. Waar de Verenigde Staten kunnen pronken met Grand Canyon en Yellowstone, hebben wij de Waddenzee.

Trekroutes
In de Waddenzee komen heel veel trekroutes samen en doen allerlei dieren dingen waar hun voortleven van afhangt. Zeehonden baren er hun jongen, trekvissen groeien er op, sommige vogels broeden er, andere komen op krachten tijdens hun lange trektochten. Onze Nederlandse topnatuur verbindt.

Waar Schiphol jaarlijks 45 miljoen passagiers bedient, is de Waddenzee een hub waarvan zo’n tien miljoen tot vijftien miljoen wad- en watervogels afhankelijk zijn (wadvogels zijn er véél minder dan mensen).

Achterland
Om een idee te geven van het ontzagwekkend grote achterland van de Waddenzee, kunnen we beginnen met de broedgebieden van deze wadvogels. Die strekken zich uit naar toendragebieden pal noord van Mexico-stad tot aan de toendragebieden ten noorden van Hong Kong. Dit segment beslaat twee derde van de wereldbol, en gaat om directe afstanden tot de Waddenzee van vijfduizend kilometer of meer.

Tankstation
In de Waddenzee komen trekvogels uit Noordoost-Canada, Groenland, IJsland, Noord-Europa, en West- en Centraal-Siberië samen. Met de Waddenzee als tankstation gaat een deel van deze wadvogels door naar de kustgebieden van westelijk en zuidelijk Afrika, en die laatste gebieden liggen op meer dan tienduizend kilometer afstand.

Natuurlijke processen
Het verbieden van de mechanische kokkelvisserij na onontkoombare Europese dwang is hopelijk een keerpunt geweest in de manier waarop we met onze Nederlandse topnatuur omspringen. Van het soms oogluikend toelaten van toenemende exploitatie naar een nieuwe voorzichtigheid? De Nederlandse overheid streeft nu naar een rijke zee, een zee waarin nog steeds allerlei dichtheidsafhankelijke processen de aantallen vissen en wadvogels beperken, maar waarin de natuurlijke regulatieprocessen zoveel mogelijk de kans krijgen.

Waddenherstel
Wetenschappers zijn inmiddels druk bezig om dit proces van waddenherstel op het niveau van individuele wadvogels te volgen. In het project Metawad1, van 2011 tot 2106 gefinancieerd door het Waddenfonds, volgen we een vijftal kenmerkende trekvogelsoorten (kanoet, rosse grutto, drieteenstrandloper, lepelaar en rotgans). We proberen individuele overleving en broedsucces te relateren aan de kenmerken van de precieze plekken waarvan die individuen in de Waddenzee gebruik maken.

Onderzoek
Wat kenmerkt het terreingebruik van de meest succesvolle trekkers? En wat gebeurt er op andere plaatsen langs de trekweg? Zijn vogels die het goed hebben in de Waddenzee ook elders beter in het bezetten van de beste plaatsen? Kortom: op wat voor manieren verbinden trekkende wadvogels de ecosysteemprocessen in verschillende gebieden langs de trekweg? Wat voor rol spelen wadvogels in dit wereldomvattende metaecosysteem?

Nieuwe kennis
Deze nieuwe kennis geeft niet alleen een nieuw perspectief op het functioneren van onze planeet, die zou het in de toekomst ook mogelijk moeten maken om bepaalde soorten te helpen vanuit een goed begrip van de voor hen beperkende factoren. Dat we heel voorzichtig met dit erfgoed om moeten springen, dat zal inmiddels toch duidelijk zijn.

* Hoogleraar aan de vakgroep Dierecologie, Centrum voor Evolutionaire
en Ecologische Studies (CEES) van de Rijksuniversiteit Groningen.