Eendenkooi Schiermonnikoog

Eendenkooi

De eendenkooi op Schiermonnikoog is in 1861 aangelegd om eenden te vangen voor de verkoop. In 1960 raakte de eendenkooi buiten gebruik en dit leidde tot groot verval van de kooi. Met de komst van het Nationaal Park ontstonden er mogelijkheden tot restauratie van de eendenkooi in 1990. De officiële opening was in 1991.

De kooiboerderij De Kooiplaats vormt samen met eendenkooi een historische eenheid op het eiland. Sleutelfiguur is Theun Talsma, veehouder-kooiker van beroep. Theun Talsma is de zoon van de laatste kooiker van het eiland en dus de aangewezen persoon om de nieuwe kooiker te zijn.

Foto links: Theun Talsma in 'zijn' eendenkooi. Fotografie: John Stoel in het mooie boek 'Schiermonnikoog in vogelvlucht', ISBN 90-806804-2-7, Uitgave van Boekhandel Kolstein op Schiermonnikoog en Het Grafisch Huis te Groningen.

Na de restauratie van de eendenkooi was het aan de natuurterreinbeheerder Natuurmonumenten om het functioneren van de eendenkooi vorm te geven. Voor Schiermonnikoog is de eendenkooi als cultuurhistorisch object van belang voor de educatie en in zijn functie als ringkooi van belang voor de wetenschap.

Excursies

De eendenkooi vindt u op het adres: De Kooiplaats, Kooipad 1. Van 15 april tot en met 15 augustus worden er door de kooiker excursies gehouden. Bezoektijden in deze periode in overleg. Voor afspraken kunt u terecht bij het Bezoekerscentrum op het eiland (tel. 0519 - 531 641). Maximale groepsgrootte bij een excursie: 15 personen.

De eendenkooi achter boerderij De Kooiplaats.

Foto: Rob Stegeman

Kooikershuisje met rechts een van de vangpijpen. Foto: Rob Stegeman

Gerard Mast over de eendenkooi.
(oud ambtenaar van LNV)

Niet alleen binnen LNV heb ik me met eendenkooien in het noorden des lands bezig gehouden, maar ook privé. Drenthe is zijn kooien al 200 jaar kwijt en Groningen heeft er nog maar twee geregistreerd. Friesland heeft er nog 27 geregistreerd en is daarmee in Nederland een topper. Landelijk hebben we nog 100 geregistreerde kooien. Schiermonnikoog heeft in de historie meer kooien op andere locaties gehad; gelukkig is de eendenkooi nabij boerderij De Kooiplaats er nog.

Eendenkooien zijn bijzonder. Ze zijn door de mens gemaakt en gebruikt. In de provincie Friesland onderscheidt men drie typen kooien. De verschillen zitten met name in de opbouw van de vangpijpen. Kenmerkend voor het Friese type zijn de lange doorlopende rietmatten langs de pijpen.

Mr. Banck laat royale eendenkooi aanleggen

In 1860 had eiland-eigenaar mr. Banck de kwelder van Schiermonnikoog laten bedijken. Hij richtte de nieuwe polder in met wegen en boerderijen en vatte het plan op om ook een nieuwe eendenkooi aan te leggen. Banck kreeg van Koning Willem III toestemming voor de aanleg van de kooi. Als bouwer van de kooi werd Koert Davids aangesteld, een ervaren kooiker uit de buurt van Zoutkamp. Bij Koninklijk besluit van Willem III werd geregeld dat op basis van de Jachtwet er ook een afpalingskring rond de kooi zou zijn met een straal van 1200 meter, gerekend vanuit het midden van de kooi. Binnen die cirkel mogen de eenden in en om de kooi niet gestoord worden. En zo is het volgens de flora- en faunawet nog steeds. Jagers mogen binnen dat gebied dus niet schieten. Koert Davids had 10 jaar de pacht over de kooi. Daarna kwam de familie De Vries uit Ternaard en vanaf 1927 woont op de Kooikersboerderij de familie van kooier Yde Talsma.

In het begin van de jaren '60 van de vorige eeuw werd de kooi uit het pachtcontract van kooiboer Yde Talsma gehaald. Het jachtgezelschap op het eiland had hinder van het afpalingsrecht en kooier Talsma had natuurlijk hinder van de jagers. De kooi raakte ernstig in verval. In 1984 - met de komst van het Nationaal Park Schiermonnikoog en het opstellen van een beheer- en inrichtingsplan - bepleitte Theun Talsma de restauratie van de kooi. En zo geschiedde; in 1990 was de eendenkooi er weer in volle glorie.