Tradities Schiermonnikoog

Eilander tradities

‘Wa wil myn ooien leiverje?’

Met Pasen vindt de eilander traditie voor kinderen plaats: ‘Wa wil myn ooien leiverje?’ Dit is een vruchtbaarheidsritueel waarbij met eieren wordt gegooid en is bedoeld voor kinderen in de basisschool leeftijd. Thuis koken de kinderen een aantal 20 tot 30 minuten, zodat de eieren heel hard zijn. Daarna beschilderen ze de eieren. Aan volwassenen worden de eieren vervolgens verkocht. De volwassenen proberen de eieren zo ver mogelijk weg te gooien. Als de volwassene ver wil gooien, moeten ze 10 eurocent betalen, als ze omhoog willen gooien moeten ze 20 eurocent betalen. Als het ei heel blijft mag het kind het ei nog een keer verkopen. Gaat het ei echter stuk dan mag het niet meer worden verkocht.

'Kallemooi'

Kallemooimast (Keale Maeibeam)

Bij het Kallemooi wordt er op de zaterdagavond voor Pinksteren op een vaste plek in het dorp een Kallemooimast geplaatst. In andere delen van Nederland is/was dat vroeger de 'meiboom' (meestal een den). De Kallemooimast op Schiermonnikoog is achttien meter lang met bovenaan een groene tak (een verwijzing naar de eerder genoemde 'mei-den'). Daaronder wappert de Nederlandse driekleur met in de witte baan het woord: Kallemooi.

Betekenis Kallemooi

De betekenis van dit woord is tot op heden nog nooit goed verklaard. Eén van de meest aannemelijke verklaringen zegt dat 'Kalle' afkomstig zou zijn van het oud Noorse woord 'kallen', wat roepen betekent. Terwijl 'mooi' een verbastering zou zijn van het woord 'mei'. Uitgaande van deze verklaring gaat het hier dus om een meifeest, waarmee dan ook de groene tak in de top van de mast is verklaard. Andere verklaringen zijn dat het woord 'Kalle' voort komt uit het oud-Germaans woord 'gallus'(=haan) of dat het afgeleid is van het Engelse 'Call the May'.

Onder de vlag bevindt zich op de kruising van de ra een mand, met daarin oorspronkelijk een gestolen haan die voorzien wordt van geweekt brood voor drie dagen. Aan beide uiteinden van de ra hangen lege kruiken, die het feest vreugde meegeven. Misschien zijn deze kruiken ooit gevuld geweest om te dienen als feestoffer aan de goden.

Het feit, dat het vrijwel altijd om een gestolen haan gaat zou duiden dat het gaat om een oud Germaans gebruik, waar het stelen een magische kracht bezat. De haan zelf was het symbool van vruchtbaarheid.

De gang van zaken

In de loop van de zaterdagavond van het Pinksterweekend 'zorgt' een eilander jongeman voor een haan. Rond middernacht wordt de mast met de haan in de mand omhoog gehesen door een aantal sterke mannen. Dit gebeurt onder leiding van mannen van de Kallemooi- commissie. De commissieleden zijn gedurende de Kallemooi te herkennen aan hun hoge hoeden.

Vervolgens begeeft een ieder zich in de plaatselijke horecabedrijven, alwaar tot in de vroege uurtjes wordt gefeest en gezongen. In vroegere jaren ging het feest gepaard met een drie dagen durende kermis.

Pinksterdrie

Op Pinksterdrie (dinsdag) worden in het centrum van het dorp voor de eilander kinderen traditionele kinderspelletjes gehouden. De spelletjes bestaan sinds mensenheugenis en zijn niet aangepast aan nieuwe behoeften. Alleen de prijzen, iedere deelnemer krijgt een prijsje, zijn van deze tijd. Spellen die gespeeld worden zijn onder meer: talhout rapen, stoofje steken, koekhappen en stoelendans.

Pinksterrijden

Rond zeven uur is er voor hen tevens het Pinksterrijden. Vroeger vond dit plaats op opgeschilderde boerenwagens door paarden getrokken. Na een korte periode, dat hiervoor gemotoriseerde paardenkrachten werden gebruikt, is een aantal jaren geleden de traditie van de boerenwagens met paarden weer in ere hersteld.

Ook het Pinksterrijden is terug te voeren tot vroegere tijden, toen men in het voorjaar in een ommegang, de vruchtbaarheid over het gewas ging afsmeken. Na het Pinksterrijden wordt de mast met de haan op dinsdagavond weer neergehaald en wordt de gestolen haan in optocht teruggebracht naar de rechtmatige eigenaar.

'Klozum'

Rond 5 december staat het eiland in het teken van Klozum, wat vooraf met veel geheimzinnigheid gepaard gaat. Als 5 december in een weekend valt, verschuift het 'Klozummen' naar een daaropvolgende door-de-weekse-dag. Het klozumfeest is één van de weinige activiteiten op het eiland, waar de eilander bevolking liever geen buitenstaanders bij heeft. Een feest dus voor en door eilanders, luidt het devies.

Klaasoom

De Klozum (letterlijk: Klaasoom) verkleedt zich onherkenbaar om zelfs door naaste vrienden en kennissen niet te worden herkend. Zowel mannen als vrouwen doen mee aan de vermommingen en maskerades.

Op de hak nemen

De bedoeling van de grote verkleedpartij is om allerlei figuren of situaties voor te stellen of op een ludieke wijze na te spelen. Vaak worden serieuze gebeurtenissen of besluiten binnen de gemeentegrenzen op de hak genomen. Daarom kan men tijdens het Klozumfeest in de straten van het dorp beroemde figuren uit de wereld van de politiek of het zakenleven tegenkomen. Maar ook andere wereldbewoners zoals arabieren, russen, cowboys, indianen, evenals diverse sprookjesfiguren.

Huizen

Rond half negen ’s avonds gaan de Klozums op pad en gaan ieder huis binnen waarvan de deur op een kier staat en de buitenlamp brandt of het gordijn wordt opengehouden. Op deze adressen worden de Klozums gastvrij onthaald en na hun act te hebben opgevoerd kunnen de Klozums even nippen aan een borrel en een borrelhapje wegwerken.

Demasqué in het Dorpshuis

Om twaalf uur 's nachts vindt het demasqué plaats in het Dorpshuis. Na het demasqué wordt er nog tot in de kleine uurtjes uitbundig feest gevierd.

Klozum voor de jongsten

Voor de kinderen zijn er aparte data. De mini-Klozums gaan de huizen langs. Zij worden dan onthaald op snoepgoed en fruit. De aandacht die aan hun kledij wordt besteed doet niet onder aan die bij het volwassen Klozum. Ook de onderwerpen van de 'lytje'(= kleine) Klozums hebben hetzelfde karakter als bij de ouderen.