Familie Stachouwer

De familie Stachouwer is eigenaar van Schiermonnikoog geweest tot 1858. De Heer van Schiermonnikoog was eigenaar van de grond op het eiland en oefende daarnaast de publieke rechten uit. Hij bestuurde, had wetgevende en rechtsprekende macht, kon aanspraak maken op een deel van de gestrande goederen en kon belasting heffen. Hierover ontstane geschillen tussen de eigenaren en inwoners van het eiland werden opgelost door de Staten, die de souvereiniteit over het eiland bezat.

In 1795 werden de heerlijke rechten afgeschaft en verloren de Stachouwers hun publiekrechterlijke bevoegdheden. De grond van het eiland bleef wel in handen van de familie.

Het eiland verplaatst zich

Het eiland heeft zich in de loop der eeuwen langzaan in oostelijke richting verplaatst. Rond 1720 was men genoodzaakt een begin te maken om het dorp (toen Westerburen genoemd) in oostelijke richting te verplaatsen. Kerk en huizen werden opnieuw opgetrokken, maar de 'wandeling' van het eiland ging door en rond 1760 bleek een nieuwe verplaatsing noodzakelijk te zijn en werd de kerk opnieuw opgetrokken in 'Oosterburen', het huidige dorp Schiermonnikoog. De verplaatsing van het dorp vond plaats in de periode 1720-1780.

De bevolking (1251 personen in het jaar 1737) leefde hoofdzakelijk van landbouw en visserij. De visserij was eind 18e eeuw afgelopen, maar daarvoor kwam de kleine handelsvaart in de plaats.

Het bestuur tot 1795

De eigenaar of heer van het eiland stond aan het hoofd van het eilandbestuur. De heer werd bijgestaan door een drost, die door de heer werd benoemd. Deze had velerlei taken. Enerzijds trad hij op als rentmeester. Hij was belast met het verpachten en verhuren van landerijen en huizen op het eiland, in de pacht- en huursommen en de verschuldigde belastingen. Uit de ontvangsten moest hij weer de traktementen van ambtenaren en reparaties aan gebouwen betalen.

Anderzijds was hij belast met de behartiging van civiele en criminele zaken. De drost had daartoe zitting in de rechtbank. Verder had hij een taak in het bewaren van de strandvondsten en het tegengaan van het leegroven van aangespoelde schepen.

Het bestuur werd verder gevormd door vier burgemeesters en vier volmachten. De burgemeesters hadden een taak in de rechtspraak en de volmachten hadden taken op het gebied van broodzetting, turfmeting en onderhoud van wegen, duinen en bakens. Het bestuur werd bijgestaan door een door de heer van Schiermonnikoog benoemde secretaris.

In 1708 werd een nieuw reglement betreffende de belastingen, bestuur en rechtspraak van kracht. ten aanzien van de verkiezing van burgemeesters en volmachten werd bepaald dat op nieuwjaarsdag de inwoners van Schiermonnikoog zestien personen zouden kiezen. Uit deze zestien werd dan bij loting een nominatie van acht personen gemaakt, waaruit de heer twee burgemeesters en twee volmachten koos. De ambtsperiode van de gekozenen was twee jaar.

Rechtspraak tot 1795

Het recht van de criminele en civiele justitie berustte bij de heer van Schiermonnikoog. Het gerecht op het eiland bestond uit de heer, de drost (behartigen van alle zaken en het zorgdragen voor de uitvoer van de vonnissen) en de vier burgemeesters. Daarnaast was er een procureur-fiscaal (aanklager), een executeur (brenger van exploiten en een 'veldwachtersfunctie') en een secretaris.



Verder naar pagina 3                                    naar bovenzijde pagina